الاستبصار

كتاب‏«الاستبصار»نيز تاليف شيخ طوسى است كه‏شرح حال وى به طور خلاصه در صفحات قبل ( ذيل عنوان تهذيب الاحكام )بيان شد.

علامه شيخ آقا بزرگ تهرانى به توصيف اين كتاب پرداخته و چنين گفته است ⁽¹⁾ :

«اين كتاب يكى از كتابهاى چهارگانه و مجموعه‏هاى حديث است كه نزد فقيهان شيعى دوازده امامى مدار استنباط احكام شرعى بوده‏اند و مشتمل بر چندين كتاب تهذيب است كه تنها موارد اختلاف اخبار در آن ذكر گرديده و روش جمع و ائتلاف ميان اخبار مخالف و موافق بيان شده است‏».

شيخ طوسى گفته است ⁽²⁾ :

«بدانيد-خدايتان تاييد كناد-كه من اين كتاب را به سه بخش تقسيم كرده‏ام:بخش اول و دوم مسائل مربوط به عبادات را شامل مى‏شود و بخش سوم در زمينه معاملات و ديگر ابواب فقهى است‏».شيخ الطائفه-خدايش رحمت كناد-احاديث اين كتاب را به ترتيب زير دسته‏بندى كرده است:

1-بخش اول:شامل 300 باب و 1899 حديث.

2-بخش دوم:شامل 217 باب و 1177 حديث.

3-بخش سوم:شامل 398 باب و 2455 حديث.

بنابر اين،كتاب‏«الاستبصار»مجموعا 915 باب و 5531 حديث را در بر مى‏گيرد.

نسخه خطى اين كتاب فراوان است كه يكى از آنها نسخه‏اى است‏به خط شيخ جعفر بن على بن جعفر مشهدى كه در روز هشتم ماه ذى قعده سال 573 ه.ق كتابت آن را به پايان برده است.

وى اين نسخه را از روى نسخه دست نويس مؤلف،شيخ طوسى-در گذشته به سال 460 ه. ق-نوشته است كه هم اكنون در كتابخانه شيخ على كاشف الغطاء در نجف‏اشرف وجود دارد.

اين كتاب چندين بار به چاپ رسيده است،از جمله:

الف-در لكهنوى هند به سال 1307 ه.ق⁽³⁾

ب-در نجف اشرف به سال 1375 ه.ق در چهار مجلد.

پى‏نوشتها

1- كتاب‏«الذريعة‏»،ج 2،ص 14.

2- به پايان كتاب‏«الاستبصار»،ج 4،ص 334 رجوع كنيد.

3- در دو مجلد بزرگ و حجيم.

ماخذ حديث از ديدگاه شيعه صفحه 41

علامه محمد حسين جلالى