شكل گرفتن خوارج

آنگاه از سپاه على كناره گرفتند و در ده حرورا در خانه عبد الله پسر وهب راسبى فراهم آمدند. عبد الله آنان را خطبه‏اى خواند و به پارسائى و امر به معروف و نهى از منكر دعوتشان كرد.سپس گفت:

-«از اين شهرى كه مردم آن ستمكارند بيرون شويد و به شهرها و جاهائى كه در كوهستان است پناه بريد و اين بدعت را نپذيريد.»يكى ديگر از آنان بنام حرقوص پسرزهير از مردم تميم گفت:

-«متاع اين دنيا اندك است و جدائى از آن نزديك،زيور دنيا شما را به ماندن در آن ميفريبد و از طلب حق و انكار ستم باز مى‏دارد ان الله مع الذين اتقوا و الذين هم محسنون.»⁽¹⁾

اين حرقوص همانست كه هنگام تقسيم غنيمت‏هاى جنگ حنين بر رسول خدا خرده گرفت و گفت:«كار به عدالت كن،تو عادلانه رفتار نكردى.»

پس گفتند:«اين جمع را مهترى بايد.در آن مجلس با عبد الله پسر وهب بيعت كردند.از آنجا به نهروان رفتند و مردم را به پيوستن به جمع خود خواندند.»على به آنان نامه‏اى نوشت كه:

«اين دو داور به حكم قرآن و سنت نرفتند چون نامه من به شما برسد نزد ما بيائيد.»

آنان در پاسخ نوشتند:«تو براى خدا به خشم نيامده‏اى كه براى خود بر آنان خشمگينى.اگر بر كفر خود گواهى دادى و توبه كردى در كار تو مى‏نگريم و گرنه بدان كه خدا خيانت‏كاران را دوست ندارد.»

سپس دست‏به كشتن مردم گشودند.عبد الله بن خباب را كه پدرش صحابى رسول خدا بود كشتند و شكم زن حامله او را پاره كردند.چون خبر به على رسيد،مردم كوفه گفتند:«چگونه مى‏توانيم اينان را به حال خود بگذاريم و به شام رو آريم.بهتر است‏خيال خود را از جانب خوارج آسوده سازيم آنگاه به جانب شام تازيم.»از سوى ديگر خوارج بصره كه شمار آنان را پانصد تن نوشته‏اند به خارجى‏هاى نهروان پيوستند و شمار آنان بيشتر و خطرشان جدى‏تر گشت.على(ع) خطبه‏اى خواند و ضمن آن گفت:

نافرمانى خيرخواه مهربان،داناى كاردان،دريغ خوردن آرد و پشيمانى به دنبال دارد.درباره اين داورى راى خويش را گفتم،و آنچه در دل داشتم از شما ننهفتم.راى درست آن بود اگر مى‏پذيرفتيد.اما مخالف‏وار سرباز زديد و نافرمانى پيش گرفتيد،جفا ورزيديد و به راه عصيان رفتيد.تا آنكه‏نصيحت‏گو درباره خود بدگمان شد و حلوا رنج دهان و داستان من و شما چنان است كه:

نصيحت همه عالم چو باد در قفس است به گوش مردم نادان چو آب در غربال⁽²⁾

«اين دو مرد كه به داورى گزيديد از حكم قرآن بيرون شدند آنچه را قرآن ميرانده بود زنده كردند و هر يك بى‏دليلى آشكار و سنتى پايدار به هواى خود رفت.خدا و رسول و مؤمنان درستكار از اين دو بيزارند.»⁽³⁾

پى‏نوشتها:

1.خدا با پارسايان و نيكوكاران است.نحل:آيه 128.

2.خطبه 35.

3.كامل،ج 3،ص 338.

على از زبان على يا زندگانى اميرالمومنين(ع) صفحه 131

دكتر سيد جعفر شهيدى