اولين خطبه

على -عليه السلام پيش از دستور تقسيم بيت المال خطابه اى به شرح زير ايراد كرد وگفت:

اى مردم!هيچ كس از مادر، غلام وكنيز به دنيا نيامده است وهمه حر وآزادند. خداوند به برخى از شما نعمتهاى فراوان بخشيده است وكسى كه گرفتار است‏بايد شكيبايى پيشه سازد وبا شكيبايى خود بر خدا منت ننهد. اكنون بيت المال نزد ما حاضر است وآن را ميان سفيد وسياه، به طور مساوى، تقسيم خواهيم كرد. ⁽¹⁾

وقتى سخن امام به اينجا رسيد، مروان رو به طلحه وزبير كرد وگفت: منظور على از اين سخن، شما هستيد وتفاوتى با ديگران نخواهيد داشت.

اسكافى در كتاب «نقض عثمانيه‏»، كه نقدى است‏بر كتاب «عثمانيه‏» تاليف جاحظ، سخن امام را مشروحتر نقل كرده است. وى مى‏نويسد:

على در روز دوم بيعت، روز شنبه نوزدهم ذى الحجة الحرام سال 35 هجرى، بر بالاى منبر رفت ودر ضمن يك سخنرانى مبسوط چنين گفت:

«...مردم! من شما را به راه روشن پيامبر وادار مى‏سازم واوامر خويش را در ميان جامعه جارى مى‏كنم. به آنچه مى‏گويم عمل كنيد واز آنچه باز مى‏دارم اجتناب ورزيد.(سپس از بالاى منبر به سمت راست وچپ نگاه كرد وافزود:) اى مردم! هرگاه من اين گروه را كه در دنيا فرو رفته‏اند وصاحبان آب وملك ومركبهاى رهوار وغلامان وكنيزان زيبا شده‏اند از اين فرو رفتگى باز دارم وبه حقوق شرعى خويش آشنا سازم، بر من انتقاد نكنند ونگويند كه فرزند ابوطالب ما را از حقوق خود محروم ساخت. آن كس كه مى‏انديشد كه به سبب مصاحبتش با پيامبر صلى الله عليه و آله و سلم بر ديگران برترى دارد بايد بداند كه ملاك برترى چيز ديگر است.برترى از آن كسى است كه نداى خدا وپيامبر را پاسخ بگويد وآيين اسلام را بپذيرد. در اين صورت، همه افراد، از نظر حقوق، با ديگران برابر خواهند بود. شما بندگان خدا هستيد ومال، مال خداست وميان شما بالسويه تقسيم مى‏شود.كسى بر كسى برترى ندارد. فردا بيت المال ميان شما تقسيم مى‏شود وعرب وعجم در آن يكسان هستند». ⁽²⁾

پى‏نوشتها:

1- كافى، ج‏8، ص 68.

2- شرح نهج البلاغه ابن ابى الحديد، ج‏7، ص‏37.

فروغ ولايت ص‏374

آيت الله شيخ جعفر سبحانى