امام على عليه السلام در كلام مقام معظم رهبرى (دام ظله)

بزرگ مرد بيدارى و پايدارى

درباره اميرالمومنين (عليه الصلاة و السلام) قريب هزار و چهار صد سال است كه گويندگان، نويسندگان، متفكران، شعرا، مرثيه سرايان، مداحان اهل بيت و همه، از مسلمانان و غير مسلمانان از شيعه وغير شيعه، سخن گفته‏اند و تا ابد الدهر هم خواهند گفت؛ ولى درباره اين بزرگوار، به قدرى دايره سخن، گسترده‏است كه از هر طرف وارد شويم، نا گفته‏هايى را مشاهده مى‏كنيم .

من فكر مى‏كردم كه اگر بخواهيم امروز يك جمع‏بندى از شخصيت امير المومنين عليه السلام ارايه بكنيم، چه بايد بگوييم. منظورم آن جوهر ملكوتى و غير قابل دست يابى آن انسان الهى نيست كه امثال بنده به آن راهى نداريم؛ منظورم همان بخشى از چهره و هويت و شخصيت اوست كه انسان‏ها مى‏توانند درباره آن ببينيد، بينديشيد و احيانا سرمشق بگيرند. ديدم كار يك خطبه و يك ساعت و اين‏ها نيست؛ اين شخصيت، ابعاد خيلى عظيمى دارد، «هو البحر من اى النواحى اتيته» نمى‏شود يك جمع بندى به دست مخاطب داد؛ كه بگوييم اميرالمومنين اين است .

بله مى‏توانيم از ابعاد مختلف وارد بشويم؛ به قدر فهم و همت و بصيرت خودمان چيزى درباره اين بزرگوار عرض بكنيم. من فكر كردم ديدم شايد بشود صد صفت ـ كه همين تعبير صد، در بعضى از روايات هم آمده است ـ صد خصوصيت در اميرالمؤمنين پيدا كرد؛ چه خصوصيات معنوى، مثل علم آن حضرت، مثل تقوا، زهد، حلم و صبر آن حضرت كه خصال نفسانى اوست، چه خصوصيات رفتارى او به عنوان يك پدر، يك شوهر، يك شهروند، يك سرباز، يك فرمانده، و يك حاكم؛ يا خصوصيات آن حضرت در برخورد با مردم؛ يك انسان متواضع، عادل، تدبيركننده كارهاى مردم و يك قاضى !

شايد بشود صد صفت اين جورى براى امير المومنين شمرد؛ كه اگر كسى بتواند اين صد صفت را با بيان جامعى، گويا و رسا بيان بكند، اجمالا توانسته است صورت نسبتا كاملى از امير المومنين، ارايه بدهد. منتها دايره اين صفات هم به قدرى باز، وسيع و گسترده است كه براى هر كدام، اقلا بايد يك كتاب نوشت.

اميرالمؤمنين در دوره‏هاى مختلف زندگى خود، چه در دوران نوجوانى، يعنى در اوايل بعثت پيامبر و چه در عنفوان جوانى، يعنى آن هنگامى كه هجرت به مدينه اتفاق افتاد، كه در آن وقت على عليه السلام يك جوان بيست و چند ساله بوده است، چه در دوران بعد ازرحلت پيامبر و آن محنت‏ها و آن امتحان‏هاى دشوار، و چه در دوران آخر عمر؛ يعنى پنچ سالى كه در اواخر عمر، امير المومنين حكومت و خلافت را پذيرفت و مسئوليت پيدا كرد، در تمام اين تقريبا پنجاه سال، خصوصيات بارزى را با خود حمل مى‏كرده است. همه ـ به خصوص جوانان ـ از اين نكته مى‏توانند درس بگيرند.

شخصيت‏هاى عظيم تاريخ، غالبا از دوران جوانى، بلكه از دوران نوجوانى، برخى از خصوصيات را با خود همراه داشته‏اند و يا در خود به وجود آورده‏اند. برجستگى انسان‏هاى برجسته و بزرگ معمولا به يك تلاش بلند مدت، متكى است؛ و اين را ما ، در زندگى اميرالمومنين مى‏بينيم.

من در جمع بندى اين زندگى پر فراز و نشيب، اين نكته را مشاهده مى‏كنم و به شما عرض مى‏كنم كه اميرالمؤمنين از اوايل نوجوانى تا هنگام مرگ، دو صفت «بصيرت» و «صبر» را با خود همراه داشت؛ بيدارى و پايدارى. او يك لحظه دچار غفلت و كج فهمى و انحراف فكرى و بد تشخيص دادن و اقعيت‏ها نشد. از همان وقتى كه از غار حرا و كوه نور، پرچم اسلام به دست پيامبر برافراشته شده و كلمه «لا اله الا الله» بر زبان آن بزرگوار جارى شد و حركت نبوت و رسالت آغاز گرديد، اين واقعيت درخشان را على بن ابى طالب عليه السلام تشخيص داد؛ هم پاى اين تشخيص ايستاد و هم با مشكلات آن ساخت؛ اگر تلاش لازم داشت، آن مبارزه را كرد؛ اگر جانفشانى مى‏خواست، جان خود را در طبق اخلاص گذاشت، و به ميدان برد؛ اگر كار سياسى و فعاليت حكومت دارى و كشور دارى مى‏خواست، آن را انجام داد. بصيرت و بيدارى او، يك لحظه از او جدا نشد. دوم، صبر و پايدارى كرد و در اين راه استوار و صراط مستقيم، استقامت ورزيد. اين استقامت ورزيدن، خسته نشدن، مغلوب خواسته‏ها و هواهاى نفس انسانى، كه انسان را به تنبلى و رها كردن كار فرا مى‏خواند، نشدن نكته مهمى است.

بله، عصمت اميرالمؤمنين قابل تقليد نيست. شخصيت اميرالمؤمنين قابل مقايسه با هيچ كس نيست. اما هر كدام از انسان‏هاى بزرگى كه در محيط و يا در تاريخ خودمان هم مشاهده كرده‏ايم، اگر بخواهند با اميرالمؤمنين عليه السلام مقايسه بشوند، مثل مقايسه ذره با آفتاب است ـ قابل مقايسه نيستند ـ اما اين دو خصوصيت در امير المؤمنين قابل تقليد و قابل پيروى است. كسى نمى‏تواند بگويد كه اگر اميرالمؤمنين، صبر و بصيرت، يعنى بيدارى و پايدارى داشت به خاطر اين بود كه اميرالمؤمنين بود. همه در اين خصوصيت بايد سعى كنند كه خودشان را به اميرالمؤمنين نزديك كنند؛ هرچه هست و استعدادشان باشد.

امام على(ع) از منظر فرزانگان ص 17

ستاد بزرگداشت سال اميرالمؤمنين على عليه السلام