اينكه خداى ما فرموده است : وَ أَعِدُّوا لَهُمْ مَا اسْتَطَعْتُمْ مِن قُوَّهٍ . . . 1 ( و آماده كنيد براى دشمنانتان هر قوهاى را كه مىتوانيد ) معنايش آن نيست كه شما تنها بوسيله آن قدرت و قوه پيروز خواهيد گشت . همين خداى ما است كه فرموده است : وَ مَا رَمَيْتَ إِذْ رَمَيْتَ وَ لكِنَّ الْلَّهَ رَمَى 2 ( و تو نبودى كه آن يك مشت ريگ بيابان را بسوى دشمن انداختى [ و آنان شكست خوردند ] بلكه خدا بود ) و همين خدا فرموده است : إِنَّ الْقُوَّةَ لِلَّهِ جَمِيعاً 3 ( قطعا همه قوهها از آن خداست ) وَ لَوْ لا إِذْ دَخَلْتَ جَنَّتَكَ قُلْتَ ما شاءَ الْلَّهُ لا قُوَّةَ إِلاَّ بِاللَّهِ 4 ( آيا
-----------
( 1 ) الانفال آيه 60
-----------
( 2 ) الانفال آيه 17
-----------
( 3 ) البقره آيه 165 .
-----------
( 4 ) الكهف آيه 39 .
[ 183 ]
مىبايست هنگامى كه وارد باغ خود شدى بگويى : هيچ قوهاى نيست مگر مستند به خدا است ) لَقَدْ نَصَرَكُمُ الْلَّهُ فِى مَواطِنَ كَثِيرَةٍ وَ يَوْمَ حُنَيْنٍ إِذْ أَعْجَبَتْكُمْ كَثْرَتُكُمْ فَلَمْ تُغْنِ عَنْكُمْ شَيئاً وَ ضاقَتْ عَلَيْكُمُ الْأرْضُ بِما رَحُبَتْ ثُمَّ وَلَّيْتُمْ مُدْبِريِنَ . ثُمَّ أَنْزَلَ الْلَّهُ سَكِينَتَهُ على رَسُولِهِ وَ عَلَى الْمُؤمِنِينَ وَ أَنْزَلَ جُنُوداً لَمْ تَرَوْها وَ عَذَّبَ الَّذِينَ كَفَرُوا وَ ذلِكَ جَزاءُ الْكافِرِينَ 1 ( خداوند شما را در موقعيتهاى فراوانى كمك كرد و روز [ جنگ ] حنين ، آنگاه كه كثرت سپاهيان شما را به اعجاب واداشت و آن كثرت شما را از هيچ چيز بىنياز نكرد و زمين با آن وسعتى كه دارد براى شما تنگ گشت ، سپس در حال هزيمت پشت به ميدان كارزار كرديد . سپس خداوند آرامش خود را به رسولش و به مؤمنان فرستاد و لشكريانى فرستاد كه شما آنها را نمىديديد و خداوند كسانى را كه كفر ورزيدند عذاب فرمود و اينست مجازات كافران . ) بنابر اين ، لزوم و ضرورت آماده كردن سپاه و قدرت و قوه در همه اشكال آنها ، تنها براى اطاعت از قانون الهى وسيله و هدف در جهان هستى است ، يعنى بدانجهت كه
أبى اللّه أن يجرى الأمور إلاّ بأسبابها ( خداوند امتناع فرموده است از اينكه امور بدون اسباب و وسائل مخصوص به خود بجريان بيفتد ) لذا دستور به تهيه وسائل در نهايت جدّى كه ممكن است ، صادر فرموده است ، همانگونه كه در صورت نياز به ديگر امور زندگى مانند تندرستى واجب است كه انسان متوسل به طبيب و مداوا گردد ، امّا شفاى حقيقى بدست خدا است . نتيجه اينكه جامعه اسلامى با اينكه براى دفاع از خود موظف است كه هر گونه وسيله مورد نياز را تهيه نمايد ، حتماً بايد بداند كه پيروزى بسته به مشيت او است ، و ما همين معنى را در طول تاريخ فراوان مشاهده كردهايم كه
برد كشتى آنجا كه خواهد خداى
و گر جامه بر تن درد ناخداى
-----------
( 1 ) التوبه آيه 26 .
[ 184 ]