آنچه كه تجارب و مشاهدات مستمر نشان مىدهد ، اينست كه هيچ عملى بدون عكس العمل ، يا باصطلاح ديگر : هيچ علتى بدون معلول و هيچ مقدّمه لازم و كافى بدون صدور يك نتيجه نبوده است . نهايت امر اين است كه حكمت بالغه خداوندى براى هشدار و اخطار مردم ، مقدارى قابل توجه از عكس العملها را در همين دنيا بوجود مىآورد ، باشد كه مردم از آن عبرت بگيرند و بدانند كه فَمَنْ يَعْمَلْ مِثْقالَ ذَرَّةٍ خَيْراً يَرَهُ .
وَ مَنْ يَعْمَلْ مِثْقالَ ذَرَّةٍ شَرّاً يَرَهُ 1 ( پس هر كس بر وزن ذرهاى خير انجام بدهد آن را خواهد ديد و هر كس به وزن ذرهاى شر انجام بدهد آن را خواهد ديد )
اين جهان كوه است و فعل ما ندا
سوى ما آيد نداها را صدا
و بقيه عكسالعملها و يا معلولها و نتائج كردارها در ابديت سراغ آدمى را مىگيرد .
امروزه بروز بيماريها و ناگواريها سخت در شرق و غرب دنيا براى هيچ كس پوشيده
-----------
( 1 ) الزلزال آيه 7 و 8
[ 134 ]
نيست . چه بايد كرد كه تخدير و هستىهاى متنوع نمىگذارد كه انسان بفهمد نيستى غير از هستى است ) 16 ، 20 و قد جعل اللّه سبحانه الأستغفار سببا لدرور الرّزق و رحمة الخلق ، فقال سبحانه :
« أستغفروا ربّكم إنّه كان غفّارا . يرسل السّماء عليكم مدرارا . و يمددكم بأموال و بنين و يجعل لكم جنّات و يجعل لكم أنهارا . فرحم اللّه امرأ إستقبل توبته و استقال خطيئة و بادر منيّته ( و خداوند سبحان توبه را سبب فراوانى روزى و رحمت بر مخلوقاتش قرار داده و فرموده است : « از پروردگارتان طلب مغفرت كنيد ، قطعاً او بخشاينده است . از آسمان براى شما خير كثير مىفرستد . و شما را با اموال و فرزندان يارى مىكند و براى شما باغها و چشمهسارها قرار مىدهد . » پس خدا رحمت كند كسى را كه روى به توبه آورد و طلب عفو از گناهان خود نمايد و [ با احساس و انجام تكاليف و ايفاى حقوق مقرره ] آماده پيشباز مرگ گردد . )