اين دو عامل تخريب شخصيت آدمى ، چنان مورد غفلت ما اولاد آدم عليه السلام قرار مىگيرند كه گويى اصلا ما دشمنانى به نام « خود طبيعى » و شيطان نداريم ، يا ما چنان موجودات نيرومندى هستيم كه آن دو دشمن نميتوانند با ما به مبارزه برخيزند و بهر تقدير در خطرناك بودن اين دو دشمن همين بس كه در قرآن مجيد در 69 مورد ، شيطان با كلمه مفرد و در 18 مورد ، شياطين با كلمه جمع آمده و با اشكال و طرق گوناگون ،
پليديها و اغواهاى دخالتهاى فريبكارانه او را بيان فرموده و با بيانات مختلف اجتناب و دورى از او را مورد دستور قرار داده است . همچنين خداوند متعال درباره اجتناب از نفس اماره كه باصطلاح امروزى همان « خود طبيعى » يا « خود حيوانى » است ، با اشكال متنوع ، دستوراتى صادر فرموده است ، احاديث كاملا معتبر بمضمون اعدى عدوّك نفسك الّتى بين جنبيك ( دشمنترين دشمنان تو ، نفس توست كه ميان دو پهلويت ( درونت ) قرار دارد . ) بسيار فراوان وارد شده است . ولى متاسفانه ، چند جهت باعث مىشود كه ما در مقابل آن دو ، هيچ اهميتى به دفاع از شخصيت انسانى خود قائل نشويم :
1 نامحسوس بودن اين دو دشمن خطرناك .
2 انعطافپذيرى شگفتانگيزى كه در نيرنگبازىهاى خود دارند .
3 لذتگرايى افراطى كه قواى مقاومت را از ما مىگيرد و در برابر آن دو ، ما را به زانو در مىآورد .
4 فورى نبودن نتائج پيروى از آن دو دشمن خطرناك ، يعنى اغلب نتائج بنيانكن
[ 89 ]
پيروى از نفس اماره و شيطان ، چنان فورى و چنان روشن نيست كه انسان با چشيدن طعم تلخ آنها ، در برابر آن دو دشمن مقاومت بورزد . مباحث مربوط به شيطان و فعاليتها و خصومتهاى آن با انسان در مجلدات زير مطرح شده است ، لطفا مراجعه فرماييد :
مجلد دوم ص 160 و 161 سجده فرشتگان به آدم ( ع ) و امتناع ورزيدن شيطان .
مجلد دوم از ص 165 تا 167 شيطان تكبر نموده از سجده به آدم ( ع ) امتناع مىورزد .
مجلد دوم از ص 167 تا 171 آدم ( ع ) در جايگاه پر رفاه و آسايش قرار مىگيرد و به او توصيه ميشود كه از شيطان و عداوت او بر حذر باش .
مجلد سوم از ص 155 تا ص 157 نخست دست بردگى بسوى شيطان دراز كردند ،
سپس شيطان بردگى آنان را پذيرفت . مجلد سوم از ص 157 تا ص 159 سينههايى كه مبدل به قفسه شيطان مىگردند . مجلد سوم ص 159 ديروز انسانهايى بودند و امروز شياطين گشتهاند . مجلد سوم ص 193 و 194 در برابر حزب شيطان كه براى فريب دادن اولاد آدم ( ع ) بسيج شده است ، بىتفاوت نباشيد .
مجلد پنجم ص 17 و 18 شيطان و حزب او مجلد پنجم ص 18 آنان كه دور اين شياطين جمع ميشوند .
مجلد سيزدهم از ص 144 تا ص 147 براى تقوى كه اصل الاصول در « بايستگىها و شايستگىها » است اجتناب از آرايشها و اغواهاى شيطان مطرود ضرورت دارد .
مجلد سيزدهم از ص 327 تا ص 330 عامل يكم شيطان .
[ 90 ]