يكى از مهمترين دلائل پيوستگى جانهاى آدميان به همديگر همين قانون سازنده حيات است كه در آياتى از قرآن مجيد و در منابعى معتبر از احاديث مشاهده ميشود .
اين قاعده كه عبارتست از لزوم دريافت يك خود عالى فراگير همه خودهائى كه شايسته اجتماع در يك نفس كلى هستند مدلول صريح همه آن آياتى است كه ميفرمايد :
هر انفاق و احسان و بخشش و نيكوئى كه به انسانها نمائى ، نتيجه آن به خود تو بر ميگردد .
بقدرى آيات قرآنى در اين مورد فراوان است كه نيازى به ذكر يكايك آنها نيست .
فقط به عنوان نمونه آيات زير را متذكر ميشويم
[ 125 ]
إِنَّ الَّذِينَ يَتْلُونَ كِتَابَ اللَّهِ وَ أَقَامُوا الصَّلَوةَ وَ أَنْفَقُوا مِمَّا رَزَقْنَاهُمْ سِرّاً وَ عَلاَنِيَةً يَرْجُونَ تِجَارَةً لَنْ تَبُورَ 1 ( حقا كسانى كه كتاب الهى را تلاوت مىكنند و نماز را برپا داشته و از آنچه كه به آنها روزى كردهايم پنهان و آشكار انفاق مىكنند آنان اميد تجارتى دارند كه [ سود آن ] از بين نميرود . ) وَ مَا تُنْفِقُوا مِنْ خَيْرٍ فَلِأَنْفُسَكُمْ 2 ( هر چيزى مفيد را كه انفاق كنيد ، خير آن براى خود شما است . ) وَ مَا تُنْفِقُوا مِن خَيْرٍ يُوَفَّ إِلَيْكُمْ 3 ( و هر چيزى را كه در راه خدا انفاق كنيد ، به خود شما خواهد رسيد . ) و به طور كلى إِنْ أَحْسَنْتُمْ أَحْسَنْتُمْ لِأَنْفُسِكُمْ 4 ( اگر احسان كنيد [ نيكوئى كنيد ] براى خودتان احسان نمودهايد [ نيكوئى نمودهايد ] . ) در جملاتى از امير المؤمنين عليه السلام كه تفسير مينمائيم ، مىفرمايد : اگر صله ارحام بجاى بياورى ، عمر تو طولانى و بر امكانات مالى تو افزوده ميشود .
اگر مخفيانه احسان نمائى كفاره گناهان تو است و اگر آشكارا احسان كنى از مرگ زشت و سخت در امان خواهى بود . اين مضمون و اينكه نتيجه هر احسان و نيكوئى به ديگر انسانها بخود احسان كننده و انجام دهنده نيكوئى برميگردد بسيار فراوان است
-----------
( 1 ) . فاطر آيه 29 .
-----------
( 2 ) . البقره آيه 272 .
-----------
( 3 ) . البقره آيه 272 .
-----------
( 4 ) . الاسراء آيه 7 .
[ 126 ]
بطوريكه ميتوان گفت : بيش از حد تواتر ميباشد . و با اندك دقتى ميتوان به واقعيت قاعدهاى كه در عنوان اين مبحث آورديم اعتقاد نمود . به اضافه آيات و روايات بسيار فراوان كه در اثبات قاعده مزبور آورديم ، مشاهدات و تجارب مستمر در امتداد تاريخ ، شاهد گوياى ثبوت همين قاعده است كه در همه ادبيات جوامع بشرى مورد استناد است . مشاهدات و تجارب مستمر چنين ميرساند كه
اين جهان كوه است و فعل ما ندا
سوى ما آيد نداها را صدا
مولوى
از تير آه مظلوم ظالم امان نيابد
پيش از نشانه خيزد از دل فغان كمان را
صائب تبريزى
آه دل مظلوم به سوهان ماند
گر خود نبرد برنده را تيز كند
صائب تبريزى
سيل بر خانه من روى چرا مىآرد
من كه بيوقت در خانه كس را نزدم
صائب تبريزى
سنگ بر شيشه دلهاى پريشان نزدم
ايمن از سنگ مكافات بود شيشه ما
صائب تبريزى
درخت دوستى بنشان كه كام دل ببار آرد
نهال دشمنى بركن كه رنج بيشمار آرد
حافظ
عيسى برهى ديد يكى كشته فتاده
حيران شد و بگرفت بدندان سرانگشت
گفتا تو كه را كشتى تا كشته شدى زار
تا باز كجا كشته شود آنكه ترا كشت
انگشت مكن رنجه به در كوفتن كس
تا كس نكند رنجه به در كوفتنت مشت
منسوب به ناصر خسرو
[ 127 ]
نباشد همى نيك و بد پايدار
همان به كه نيكى بود يادگار
دراز است دست فلك بر بدى
همه نيكوئى كن اگر بخردى
چو نيكى كنى نيكى آيد برت
بدى را بدى باشد اندر خورت
چو نيكى نمايدت كيهان خداى
تو با هر كسى نيز نيكى نماى
مكن بد كه بينى به فرجام بد
زبد گردد اندر جهان نام بد
به نيكى ببايد تن آراستن
كه نيكى نشايد ز كس خواستن
و گر بد كنى جز بدى ندروى
شبى در جهان شادمان نغنوى
فردوسى براى تكميل اين مبحث مراجعه فرمائيد به مجلد 17 از صفحه 251 تا صفحه 296 . 17 أفيضوا في ذكر اللَّه فإنّه أحسن الذّكر . ( در ذكر خداوندى حركت كنيد كه بهترين ذكر است . )