ما تا اينجا كه از نهج البلاغه امير المؤمنين عليه السلام ترجمه و تفسير نمودهايم ، مطالبى را درباره مفاهيم فوق مطرح كردهايم و در مجلد اول درباره هر يك از مفاهيم فوق توصيف مختصرى نمودهايم . بدانجهت كه در اين مباحث بعد روحى حيات مورد بررسى قرار گرفته است ، لذا نياز ضرورى به تكميل مشروح مسائل مربوط به مفاهيم فوق داريم . نخست جريان مسائل مهمى را كه در علم النفس ( روانشناسى اسلامى ) در تاريخ تفكرات محققان و حكماى اسلامى بوقوع پيوسته است ، متذكر ميشويم