اين بعد در بنى نوع انسانى از اهميت فوق العادهاى برخوردار است . و از ديدگاه اسلام هر اندازه كه در اداره حيات انسانى بعد روحى مؤثرتر بوده باشد ، حيات به رشد و كمال خود موفقتر ميگردد . و مسلم است كه تمايز انسان از ديگر جانداران در همين بعد نهفته است . بر خلاف حيات طبيعى محض يا بعد مادى حيات ، بعد روحى احتياج شديد به تعليم و تربيت و اراده به فعليت رساندن دارد . در اين بعد اراده داشتن بعد روحى و برخوردار شدن از آن ، بدون اراده جدى امكان پذير نيست . فقط اين اراده است كه انسان را متولد ميسازد ، يعنى از موقع بروز اين اراده است كه آدمى بعنوان انسان شروع به زندگى مىكند و پيش از بروز آن ، همان حيوانى است كه داراى استعدادهاى متنوع بوده ، اگر بر فرض محال ، دانش همه هستى و قدرت دگرگون ساختن آن در اختيار كسى گذاشته شود كه از اراده به فعليت رسانيدن بعد روحى حيات محروم باشد ، چنين شخصى نخواهد توانست كمترين گامى در بالاتر از قلمرو خود محورى بردارد نه براى خويشتن و نه براى ديگران ،
لذا بدون اراده مزبور هيچ گامى مستند به خود او نخواهد بود . اين بعد حيات است كه قرآن نام آن را « حيات طيبه » خوانده است :
مَنْ عَمِلَ صالِحاً مِنْ ذَكَرٍ أَوْ أُنْثى وَ هُوَ مُؤْمِنٌ فَلَنُحْيِيَنَّهُ حَياةً طَيِّبَةً 1 ( هر كس از مرد يا زن عمل صالح انجام بدهد ، در حاليكه او با ايمان است ،
قطعا ما حيات طيبه براى وى مىبخشيم ) .
اين بعد حيات ، آن حيات حقيقى است كه همه مربيان الهى آن را به مردم
-----------
( 1 ) . النحل آيه 97 .
[ 180 ]
تعليم ميدهند و آنان را براى برخوردارى از چنين حيات تربيت و تزكيه مينمايند .
يا أَيُّهَا الَّذينَ آمَنُوا اسْتَجيبُوا اللَّهَ وَ لِلرَّسُولِ أِذا دَعاكُمْ لِما يُحْييكُمْ 1 ( اى مردمى كه ايمان آوردهايد ، اجابت كنيد خدا و رسول را هنگاميكه شما را بآنچه كه حيات حقيقى براى شما ميدهد ، دعوت كنند ) .
اين بعد حيات است كه ميتواند بخدا منسوب و مربوط شود .
قُلْ أِنْ صَلوتى وَ نُسُكى وَ مَحْياىَ وَ مَماتى لِلَّهِ رَبِّ الْعالَمينَ 2 ( بگو :
قطعا نماز من و عبادات من و حيات من و مرگ من از آن خداوند پرورنده عالميان است ) .
فقط اين بعد حيات است كه بر مبناى دليل روشن قابل تفسير و توجيه خواهد بود .
وَ يَحْيى مَنْ حَىَّ عَنْ بَيِّنَةٍ 3 ( و تا زندگى كند كسى كه زندگى مىكند از روى دليل روشن ) .
اين بعد حيات است كه بر مبناى اصل ثابت و قانون پايدار در زندگى دنيوى بجريان مىافتد و نتيجه مثبت خود را در ابديت ميدهد .
يُثَبِّتُ اللَّهُ الَّذينَ آمَنُوا بِالْقَوْلِ الثَّابِتِ فىِ الْحَياةِ الدُّنْيا وَ فىِ الْأخِرَةِ 4 ( خداوند حيات كسانى را كه ايمان آوردهاند با قول ثابت در حيات دنيوى و اخروى تثبيت مينمايد ) .
-----------
( 1 ) . الانفال آيه 24 .
-----------
( 2 ) . الانفال آيه 162 .
-----------
( 3 ) . الانفال آيه 42 .
-----------
( 4 ) . ابراهيم آيه 27 .
[ 181 ]